อสิสชาดก

อสิสชาดก

ณ แคว้นโกศลอันรุ่งเรือง นครสาวัตถี อันเป็นที่ประทับของพระเจ้าปเสนทิโกศล จอมกษัตริย์ผู้ทรงธรรม มีพราหมณ์ผู้หนึ่งนามว่า กุสสัมพะ เป็นพราหมณ์ที่มีชื่อเสียงโด่งดังในความรู้พระเวทและพิธีกรรมต่างๆ เขามีบุตรชาย 3 คน คนโตชื่อ สุภัททะ คนกลางชื่อ พัททะ และคนเล็กชื่อ โชติปาละ พราหมณ์กุสสัมพะมีความผูกพันกับบุตรชายทั้งสามเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับโชติปาละ ผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาดและมีความสงสัยใคร่รู้ในธรรมะอยู่เสมอ

วันหนึ่ง พราหมณ์กุสสัมพะกำลังเตรียมพิธีบูชายัญอันใหญ่หลวงเพื่ออุทิศส่วนกุศลให้กับบรรพบุรุษ เขาได้สั่งให้บุตรชายทั้งสามช่วยกันเตรียมเครื่องสังเวยต่างๆ สุภัททะและพัททะ ต่างรีบร้อนทำงานตามคำสั่งอย่างแข็งขัน แต่โชติปาละกลับนั่งนิ่งอยู่ข้างๆ อย่างครุ่นคิด

"โชติปาละ เหตุไฉนเจ้าจึงไม่ช่วยพี่ๆ เจ้าเล่า?" พราหมณ์กุสสัมพะเอ่ยถามด้วยน้ำเสียงขุ่นเคืองเล็กน้อย

โชติปาละเงยหน้าขึ้นมองบิดา แล้วกล่าวด้วยน้ำเสียงนอบน้อมแต่แฝงไว้ด้วยความสงสัย "ข้าแต่ท่านบิดา ข้าพระองค์เพียงใคร่ถามถึงเหตุผลแห่งการบูชายัญนี้ เหตุใดเราจึงต้องเบียดเบียนชีวิตสัตว์เพื่ออุทิศส่วนกุศลเล่า?"

พราหมณ์กุสสัมพะได้ยินดังนั้นก็ขมวดคิ้ว "นี่เป็นธรรมเนียมปฏิบัติสืบทอดกันมาตั้งแต่โบราณกาล เพื่อความผาสุกของครอบครัวและเพื่อเอาใจเทพยดา เจ้าอย่าได้สงสัยในสิ่งที่ผู้ใหญ่สั่งสอนเลย จงไปช่วยพี่ๆ เจ้าเสีย!"

แต่โชติปาละก็ยังคงไม่คลายความสงสัย เขามองไปยังฝูงสัตว์ที่กำลังถูกรวบรวมไว้เพื่อการบูชายัญ ดวงตาของเขาเต็มไปด้วยความเวทนาสงสาร

เมื่อพราหมณ์กุสสัมพะเห็นว่าบุตรชายคนเล็กไม่ยอมทำตามคำสั่งอย่างเด็ดขาด เขาก็ยิ่งโกรธจัด "หากเจ้ายังคงดื้อดึงเช่นนี้ต่อไป เจ้าก็จงออกไปจากบ้านข้าเสีย! ข้าไม่มีบุตรชายเช่นเจ้า!"

โชติปาละรู้สึกเสียใจเป็นอย่างยิ่ง แต่เขาก็รู้ดีว่าตนเองไม่สามารถฝืนความเชื่อของบิดาได้ เขาจึงตัดสินใจเดินออกจากบ้านไปด้วยความอาลัย

โชติปาละออกเดินทางไปเรื่อยๆ จนมาถึงป่าแห่งหนึ่ง เขาพบกับอาศรมของพระฤๅษีผู้ทรงศีล พระฤๅษีเห็นโชติปาละมีรูปกายผ่องใสและแววตาฉลาดเฉลียว จึงได้เรียกให้เข้ามาใกล้

"หนุ่มน้อย เหตุไฉนเจ้าจึงมาเดินป่าแต่ผู้เดียว?" พระฤๅษีเอ่ยถามด้วยน้ำเสียงอ่อนโยน

โชติปาละเล่าเรื่องราวทั้งหมดให้พระฤๅษีฟัง พระฤๅษีฟังแล้วก็พยักหน้า "ดีแล้วที่เจ้ามีความคิดเช่นนี้ การเบียดเบียนชีวิตผู้อื่นเพื่อประโยชน์ของตนเองนั้นเป็นสิ่งที่ไม่ควรทำ" พระฤๅษีได้สอนธรรมะเรื่องอหิงสา หรือการไม่เบียดเบียนผู้อื่นให้แก่โชติปาละ

โชติปาละรู้สึกเลื่อมใสในคำสอนของพระฤๅษีเป็นอย่างยิ่ง เขาจึงขอฝากตัวเป็นศิษย์และบำเพ็ญพรตอยู่ที่อาศรมนั้น

วันเวลาผ่านไป โชติปาละได้ศึกษาธรรมะจากพระฤๅษีอย่างเคร่งครัด เขาได้ฝึกฝนจิตใจให้สงบ และบำเพ็ญเพียรจนจิตใจผ่องใส

ในอีกด้านหนึ่ง ณ กรุงสาวัตถี พราหมณ์กุสสัมพะได้กระทำการบูชายัญตามพิธี แต่ด้วยความที่เขาเอาแต่ใจตนเองและไม่ฟังเหตุผล พิธีบูชายัญนั้นก็ไม่เป็นไปตามที่คาดหวัง เกิดอาเพศต่างๆ นานา สร้างความเดือดร้อนแก่ผู้คนในเมือง

ข่าวเรื่องอาเพศได้ไปถึงหูพระเจ้าปเสนทิโกศล พระองค์ทรงกริ้วมาก จึงมีรับสั่งให้เรียกพราหมณ์กุสสัมพะเข้าเฝ้า

"พราหมณ์กุสสัมพะ เจ้าทำการบูชายัญอันใด เหตุใดจึงนำพาความเดือดร้อนมาสู่เมืองของเรา?" พระเจ้าปเสนทิโกศลตรัสถามด้วยพระสุรเสียงกึกก้อง

พราหมณ์กุสสัมพะตกใจกลัว รีบกราบทูลว่าตนเองทำตามธรรมเนียมปฏิบัติ แต่พระองค์ก็ทรงไม่เชื่อ

"ธรรมเนียมอันใดที่ต้องเบียดเบียนชีวิตผู้อื่นเช่นนี้เล่า? หากเจ้าไม่สามารถตอบคำถามนี้ได้ ข้าจะลงโทษเจ้าให้หลาบจำ!"

พราหมณ์กุสสัมพะคิดเท่าไรก็คิดไม่ออก เขานึกถึงบุตรชายคนเล็ก โชติปาละ ที่เคยทักท้วงเรื่องนี้

เมื่อทรงทราบเรื่องราว พระเจ้าปเสนทิโกศลจึงมีรับสั่งให้เสาะหาตัวโชติปาละ เมื่อพบตัวแล้ว พระองค์ก็ตรัสถามถึงเหตุผลแห่งการบูชายัญ

โชติปาละกราบทูลด้วยน้ำเสียงหนักแน่น "ข้าแต่พระองค์ การบูชายัญด้วยชีวิตสัตว์เป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้อง เป็นการสร้างเวรสร้างกรรมต่อผู้อื่น การบำเพ็ญเพียรด้วยจิตใจที่บริสุทธิ์ การให้ทาน การรักษาศีล และการเจริญเมตตาภาวนา คือการบูชาอันแท้จริงที่จะนำมาซึ่งความสุขและความเจริญ" โชติปาละได้ยกพระเวทบางบทที่กล่าวถึงการบูชาด้วยธรรมะมาแสดงต่อพระเจ้าปเสนทิโกศล

พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงสดับฟังคำของโชติปาละแล้วทรงเกิดความเลื่อมใสเป็นอย่างยิ่ง พระองค์ทรงเห็นถึงปัญญาและความถูกต้องในคำกล่าวของโชติปาละ

"ท่านพราหมณ์ โชติปาละนี้มีปัญญาเฉลียวฉลาดเสียจริง! เราจะยึดถือตามคำสอนของท่านผู้นี้!"

พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงมีรับสั่งให้ยกเลิกพิธีบูชายัญอันโหดร้าย และทรงหันมาประพฤติธรรมแทน

ส่วนพราหมณ์กุสสัมพะ เมื่อได้เห็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น และได้ฟังคำสอนของบุตรชาย เขาก็รู้สึกละอายใจเป็นอย่างยิ่ง เขาจึงเข้าไปกราบขอโทษโชติปาละ และขอให้โชติปาละกลับมาอยู่ด้วยกัน

โชติปาละได้อภัยให้บิดา และได้ชวนบิดาไปอยู่กับพระฤๅษี เพื่อเรียนรู้ธรรมะที่ถูกต้อง

ตั้งแต่นั้นมา พราหมณ์กุสสัมพะและบุตรชายทั้งสาม ก็ได้บำเพ็ญเพียรตามแนวทางของพระฤๅษี ชีวิตของพวกเขาก็พบกับความสงบสุขและความเจริญ

ในภายหลัง โชติปาละได้ออกบวชเป็นพระภิกษุ และได้บรรลุพระอรหัตผล เป็นพระอรหันต์ผู้ทรงปัญญา

คติธรรม

การบูชายัญที่แท้จริงไม่ใช่การเบียดเบียนชีวิตผู้อื่น แต่คือการบำเพ็ญเพียรด้วยจิตใจที่บริสุทธิ์ การให้ทาน การรักษาศีล และการเจริญเมตตาธรรม

บารมีที่บำเพ็ญ

บารมีคือปัญญาบารมี ซึ่งหมายถึงการบำเพ็ญเพียรเพื่ออบรมปัญญาให้แก่กล้า และความเสียสละอดทนในการสั่งสอนธรรมะแก่ผู้อื่น